لفظ اقرب كه در جملهء قبلى است وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ همانا به انسان از شاهرگ گردنش نزديكتر هستيم يعنى خداوند داناتر است به حال انسان از هر نزديكى آن هنگامى كه آن دو نگهبان كلمات و حرفهاى انسان را ميخواهند ضبط كنند عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِيدٌ يعنى از طرف راست نشسته است و از طرف چپ هم نشسته لفظ قعيد بعد از كلمه عين اليمين هم هست ولى چون در مورد دوم ذكر شده است احتياج بآوردن اين كلمه در محل اول نيست نظير آن شعر كه گفته ( من و قيار در آنجا غريب هستم ) كه اينجا هم كلمهء غريب بعد از لفظ من ذكر نشده چون نيازى نيست و بعضى گفته‌اند لفظى كه بر وزن فعيل باشد هم به معناى مفرد مىآيد هم به معناى جمع بنا بر اين لفظ قعيد در اينجا به معناى جمع است مانند اين آيه كه ميفرمايد وَ الْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذلِكَ ظَهِيرٌ يعنى فرشتگان پشتيبانند كه لفظ ظهير به معناى جمع آمده است . ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ يعنى هيچ گفتارى از دهان انسان بيرون نميآيد إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ مگر اينكه در كنار او فرشته‌اى مراقب و نگهبان است و شايد آن نگهبان حاضر و مهيا تمام اعمالى كه داراى ثواب و يا عقاب است ضبط مىكند . تمام شد كلام بيضاوى و باز ميگويم بيشتر اخبارى كه از طريق فريقتن وارد شده ظاهرشان اين است كه ضبطكنندگان اعمال و نگهبان حاضر و آماده عبارت است از آن دو فرشته‌اى كه اعمال انسان را ضبط مىكنند فرشتهء طرف راست اعمال نيك را مىنويسد و فرشتهء طرف چپ كارهاى زشت را مىنويسد و در اين قسمت شيطان دخالتى ندارد ولى ظاهر اين حديثى كه در اول بحث نقل شد اين است كه مراقب و نگهبان آماده يكى از آنها فرشته و ديگرى شيطان است 1 - بلكه ظاهرش اين است كه ضبطكنندگان هم از طرفى فرشته و از طرفى شيطان است . و احتمال اين هم يكى از معانى آيه باشد ( هر دو گروه با اعمال انسان سر و كار دارد ) يا اينكه مقصود از رقيب عتيد فرشتهء راست باشد و زاجر و كاتب ( باز دارندهء انسان و نويسندهء عمل ) هر دو يكى باشد فرشتهء چپ . 2 - كافى ابى بصير از حضرت صادق عليه السلام نقل مىكند كه فرمود . براى هر قلبى دو گوش هست ( حالت اثر پذيرى از عامل نيك و عامل بد ) چون تصميم ميگيرد كار زشتى را انجام دهد روح ايمان به او ميگويد نكن و خوددارى كن شيطان ميگويد بكن و انجام ده و چون به طرف گناه حركت كرد و مشغول زناء ( مثلا ) شد روح ايمان از او جدا مىشود - بيان و توضيح - نفس انسانى راه خير و راه شر و بدى را در پيش دارد ( قدرت هر دو را دارد ) البته عمل خير زحمت و مشقت فعلى و موقت زود گذرى دارد ولى در نتيجه لذت و آسايش دائمى دنبالش هست و كار زشت به عكس داراى لذت آنى و كنونى ولى فانى و ناپايدار و بعدا رنج و عذاب باقى و دائم خواهد بود نفس آدمى هم خواهان